Wspomaganie leczenia stopy cukrzycowej

Wspomaganie leczenia stopy cukrzycowej

Co to jest stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa to jedno z przewlekłych powikłań cukrzycy, mogące występować u chorych na cukrzycę typu 1 i cukrzycę typu 2, które w krótkim czasie może doprowadzić do ciężkiego inwalidztwa. Według danych epidemiologicznych opublikowanych w raporcie „Cukrzyca. Ukryta pandemia. Sytuacja w Polsce. Edycja 2014” liczbę chorych na cukrzycę w Polsce szacuje się na 3 mln. Niemal 848 tys. osób, czyli ponad 25% Polaków dotkniętych tą chorobą to chorzy z nierozpoznaną cukrzycą, które często latami żyją w nieświadomości choroby, a ta stopniowo wyniszcza ich nerki, oczy, naczynia krwionośne oraz nerwy. To właśnie w tej grupie, z powodu braku jakiegokolwiek leczenia przeciwcukrzycowego, szczególnie wysokie jest ryzyko powikłań. Cukrzycę uważa się za epidemię XXI wieku. Zgodnie z prognozami liczba chorych na cukrzycę na świecie w 2025 roku osiągnie 333 miliony. Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia „zespół stopy cukrzycowej” oznacza obecność infekcji, owrzodzenia (rany), destrukcji głębokich tkanek z obecnością cech neuropatii oraz niedokrwienia o różnym stopniu zaawansowania. Ryzyko powstania owrzodzenia w ciągu całego życia chorego na cukrzycę wynosi 12–25%, a prawdopodobieństwo amputacji u pacjentów z cukrzycą jest aż 30–40 razy wyższe niż u osób bez cukrzycy [1-3].

Obraz kliniczny

Klinicznie stopa cukrzycowa to owrzodzenie, czyli płytkie lub głębokie przerwanie ciągłości skóry, zlokalizowane najczęściej na części podeszwowej stopy, rzadziej na części grzbietowej stopy. Skóra jest przesuszona i złuszcza się. Zmiany skórne lokalizują się najczęściej na skórze śródstopia, na pięcie lub na grzbietach palców. Owrzodzenia stopy cukrzycowej są szczególnie narażone na zakażenia, które mogą się bardzo szybko rozprzestrzeniać. U chorych z cukrzycą proces gojenia się rany jest spowolniony co może skutkować rozwojem zakażenia lub zgorzeli, która potencjalnie może doprowadzić do amputacji części kończyny [1,3-4].

Przyczyny powstania stopy cukrzycowej

Stopa cukrzycowa jest powikłaniem cukrzycy wywołanym najczęściej niedokrwieniem oraz neuropatią. Niedokrwienie i niedostateczne utlenienie tkanek występuje, gdy we krwi utrzymuje się zbyt wysoki poziom glukozy. Neuropatia to z kolei uszkodzenie czuciowych włókien nerwowych (nerwów), w efekcie czego chory cierpi na zanik odczuwania bólu oraz temperatury. Jest to bardzo niebezpieczne i może prowadzić do nieświadomych, groźnych urazów, takich jak skaleczenia, czy poparzenia. Nie bez znaczenia jest także zbyt duże obciążenie różnych okolic stopy, wynikające z nieprawidłowego sposobu stawiania stopy podczas chodzenia i zmiany jej kształtu. W miejscach ucisku powstają odciski, w których najczęściej powstają owrzodzenia. Do mechanicznego uszkodzenia stopy, spowodowanego na przykład zbyt ciasnym obuwiem lub ostrym przedmiotem w bucie czy na podłożu, szczególnie często dochodzi u chorych, którzy cierpią na opisane powyżej uszkodzenie nerwów i związane z tym upośledzenie odczuwania bólu.

Zespół stopy cukrzycowej objawia się między innymi problemami z poruszaniem się i dotyczy zarówno osób bez otwartych ran na kończynach dolnych jak i tych z widocznymi zmianami. Nogi chorego ulegają znacznemu obciążeniu, pojawiają się zniekształcenia (m.in. palce młoteczkowate, koślawy paluch, uwypuklenie podeszwowej części stopy), odciski i modzele, które mogą przekształcić się w owrzodzenia. Zaburzeniu ulega także metabolizm tkanek oraz wydzielanie potu. Chorzy na zespół stopy cukrzycowej mogą odczuwać mrowienie, pieczenie oraz drętwienie kończyn. Chorobie często towarzyszy grzybica stóp, która goi się znacznie gorzej i dłużej niż u osób bez cukrzycy. Nieodpowiednio leczone zmiany mogą prowadzić do amputacji, która stanowi ostateczność w leczeniu choroby [1,3-7].

Diagnostyka stopy cukrzycowej

W diagnostyce stopy cukrzycowej zastosowanie ma wywiad lekarski, badanie neurologiczne i badanie stanu naczyń. Prawidłowo zebrany wywiad lekarski i dokładnie wykonane badanie kliniczne pozwala postawić diagnozę już w gabinecie lekarskim bez konieczności wykonywania specjalistycznych badań. Kwestie poruszone przez lekarza powinny uwzględnić czas trwania cukrzycy, dotychczas zdiagnozowane powikłania, aktualne dolegliwości i pozostałe jednostki chorobowe, na które cierpi pacjent. Podczas badania klinicznego powinno się ocenić m.in. anatomię stopy (kształt stopy, ruchomość); jej kolor; obecność zgrubień, modzeli, owrzodzeń oraz stan paznokci; owłosienia.

W badaniu neurologicznym należy ocenić: czucie i dotyk; czucie wibracji, czucie bólu, czucie temperatury, odruchy mięśniowe. Z kolei w badaniu stanu naczyń należy ocenić między innymi tętno, usg Doppler oraz ewentualnie wykonać angio rezonans magnetyczny. Ponadto można wykonać badanie pedograficzne, które pozwala uwidocznić rejony stopy, na które wywierany jest największy nacisk. Miejsca takie są najbardziej narażone na wystąpienie owrzodzeń. Badanie to jest niezwykle istotne, gdyż pozwala na dokładne dobranie obuwia i wkładek modelujących, tak by ciśnienie wywierane na stopę było równomierne [1,3-7].

Leczenie stopy cukrzycowej

Leczenie stopy cukrzycowej powinno być kompleksowe i wielokierunkowe, w związku z czym powinni uczestniczyć w nim lekarze różnych specjalności takich jak: diabetolog, chirurg naczyniowy, chirurg, ortopeda. Leczenie to powinno obejmować wyrównanie metaboliczne cukrzycy poprzez modyfikację diety i leczenie mające na celu zmniejszenie stężenia glukozy we krwi; leczenie zaburzeń lipidowych; chirurgiczne opracowanie owrzodzeń; leczenie zakażonych owrzodzeń; ewentualne przeszczepy skóry; odciążanie kończyny i dobór odpowiedniego obuwia lub wkładek ortopedycznych oraz zaprzestanie palenia tytoniu. Należy pamiętać, że leczenie stopy cukrzycowej zawsze wymaga udziału lekarza, jest długotrwałe i wymaga dużej cierpliwości [1-7].

Leczenie wspomagające w warunkach domowych

Należy podkreślić, że postępowanie miejscowe jest integralną częścią procesu gojenia rany, ale nie zastępuje jednak postępowania ogólnoustrojowego. Leczenie miejscowe stopy cukrzycowej powinno być ukierunkowane na oczyszczanie ran, kontrolę zakażeń, unikanie zakażeń i przyspieszone gojenie ran. Doskonałym rozwiązaniem jest stosowanie nowoczesnych produktów w formie sprayu, co pozwala na bezdotykowe nakładanie preparatu. Nowoczesne preparaty działają wielokierunkowo tzn. przyspieszają gojenie, pomagają uniknąć infekcji, działają przeciwbólowo a ich dodatkowym atutem jest bezbolesna zmiana opatrunku. Może być on stosowany w wspomagająco w leczeniu ran i owrzodzeń stóp powstałych w wyniku cukrzycy, a ponadto w leczeniu ostrych i przewlekłych ran, takich jak: rany (w tym rany chirurgiczne), otwarte owrzodzenia nóg, otarcia, odleżyny, powierzchowne oparzenia [1,3-7].
Należy pamiętać, że profesjonalne leczenie miejscowe powinny rozpoczynać zabiegi higieniczno-pielęgnacyjne stopy (skóra może być zanieczyszczona, pokryta ogniskami hiperkeratozy, mogą występować modzele) [5-7].

Zapobieganie powstawaniu stopy cukrzycowej

W zapobieganiu powstawaniu stopy cukrzycowej główną rolę odgrywa wyrównanie cukrzycy. Poza tym istotne znaczenie ma wczesne rozpoznanie cukrzycy, utrzymywanie prawidłowych wartości ciśnienia tętniczego oraz cholesterolu, regularne oglądanie i kontrola stanu stóp, utrzymywanie prawidłowej higieny osobistej, prawidłowe obcinanie paznokci, noszenie odpowiednio dobranego obuwia, unikanie urazów mechanicznych i termicznych oraz utrzymywanie odpowiedniej aktywności fizycznej [1,3].

 

Dr n.med. Oliwia Jakubowicz
specjalista dermatologii i wenerologii

 

Piśmiennictwo
1. Korzoń-Burakowska A., Zespół stopy cukrzycowej – patogeneza i praktyczne aspekty postępowania. Choroby Serca i Naczyń 2007; 4 (2): 93–98.
2. Raport Cukrzyca. Ukryta pandemia. Sytuacja w Polsce. Edycja 2014, Warszawa 2014.
3. Singh N., Armstrong D.G., Lipsky B.A. Preventing foot ulcers in patients with diabetes JAMA 2005; 293: 217–228.
4. Konarzewska A, Korzon-Burakowska A, Rzepecka-Wejs L, Sudoł-Szopińska I, Szurowska E, Studniarek M: Diabetic foot syndrome: Charcot arthropathy or osteomyelitis? Part I: Clinical picture and radiography. J Ultrason 2018; 18: 42–49.
5. Bowering CK: Diabetic foot ulcers: pathophysiology, assessment, and therapy. Can Fam Phys 47:1007–1016, 2001.
6. Dyck PJ, Davies JL, Wilson DM, Service FJ, Melton LJ III, Obrien PC: Risk factors for severity of diabetic polyneuropathy. Diabetes Care 22:1479–1486, 1999.
7. Clayton W., Elasy T. Patofizjologia, klasyfikacja i leczenie owrzodzeń stopy u chorych na cukrzycę. Diabetologia po Dyplomie 6 (3), 2009: 8-12.

HELP/105/01-2020

Data publikacji: 18.02.2020

Help4Skin

Poznaj serię produktów Help4Skin

_•
_ 

Rany

Kompendium wiedzy nt. gojenia ran

Jak wspomóc leczenie odleżyn?
Rany
Jak wspomóc leczenie odleżyn?

Odleżyna to ognisko martwicy skóry, obejmujące często tkankę podskórną a czasami mięśnie i kości, powstające w wyniku długotrwałego ucisku i niedotlenienia tkanek. Odleżyny mogą powstawać także w o...

O gojeniu ran na mokro
Rany
O gojeniu ran na mokro

Przez dziesiątki lat medycyna zalecała dla szybszego leczenia ran zakładanie opatrunków wysuszających, które wchłaniały wydostająca się z ran treść, najpierw krwistą, potem surowiczą. Opatrunki tak...

Plaster w żelu na gojenie ran
Pęknięcia skóry
Plaster w żelu na gojenie ran

Doskonałym i bardzo nowoczesnym rozwiązaniem do zaopatrywania ran są plastry w żelu. Opatrunki te nie tylko chronią ranę przed zabrudzeniem, ale także przyspieszają regenerację skóry.

...
Gojenie ran przewlekłych
Rany
Gojenie ran przewlekłych

W zależności od szybkości gojenia rany dzielimy na ostre i przewlekłe. Rany ostre nie stanowią poważnego problemu medycznego ponieważ goją się szybko, zwykle w ciągu 2-7 dni. Z kolei rany przewlekł...

Opatrunki w warunkach domowych
Pęknięcia skóry
Opatrunki w warunkach domowych

Doskonałe i bardzo nowoczesne rozwiązanie do samodzielnego zaopatrywania ran stanowią plastry w żelu. Opatrunki te nie tylko chronią ranę przed zabrudzeniem, ale także przyspieszają regenerację skó...

Jak leczyć otarcia pięt?
Rany
Jak leczyć otarcia pięt?

Najczęstsza przyczyna otarć pięt to nowe, niewygodne obuwie. Podczas noszenia takich butów w pierwszej kolejności pojawiają się otarcia. W miejscu, gdzie but jest zbyt ciasny lub za duży, wy...

Jak przyspieszyć gojenie ran?
Rany
Jak przyspieszyć gojenie ran?

Gojenie się ran to złożony proces, w który zaangażowane są komórki skóry, krwi, układ odpornościowy oraz szereg krążących w organizmie substancji. Proces gojenia rany rozpoczyn...

Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń
Rany
Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń

Z ranami i oparzeniami mamy do czynienia na co dzień. Każdy z nas ma podstawową wiedzę w tym zakresie i potrafi na swój sposób sobie z nimi radzić. Jednak w postępowaniu z ranami i op...

Metody leczenia ran
Rany
Metody leczenia ran

W pierwszej kolejności należy obejrzeć miejsce zranienia i ocenić czy będzie konieczna konsultacja z lekarzem. Szczególnie należy ocenić ranę pod kątem jej typu, głębokości, nasilenia krwawienia, s...

Oczyszczanie i dezynfekcja ran
Rany
Oczyszczanie i dezynfekcja ran

Opatrunki zakładane na rany cechują się większą skutecznością, gdy przed ich założeniem poddamy ranę właściwym zabiegom oczyszczającym. Regularne powtarzanie tych czynności skraca znacząco okres le...

Jak leczyć zadrapania, skaleczenia i rany u dziecka?
Rany
Jak leczyć zadrapania, skaleczenia i rany u dziecka?

Zadrapania, skaleczenia i rany stanowią dosyć powszechny problem w grupie dzieci. Przyczynia się do tego ich duża ruchliwość oraz ciekawość świata. Do powstania niewielkich urazów najczęściej docho...

Rany jatrogenne – sposoby leczenia
Rany
Rany jatrogenne – sposoby leczenia

Rany jatrogenne to rany powstające w wyniku działania lekarza lub innego pracownika służby zdrowia, który tworzy je w celu diagnostyki lub w związku z prowadzonym leczeniem. Rany jatrogenne ...

Fazy gojenia się rany
Rany
Fazy gojenia się rany

Rana to przerwanie anatomicznej ciągłości tkanek lub ich uszkodzenie pod wpływem działania czynnika uszkadzającego. Do klasycznych cech rany zaliczamy: ból, krwawienie i zianie. Zianie, czyl...

Jak przebiega gojenie się ran i skaleczeń
Rany
Jak przebiega gojenie się ran i skaleczeń

Czas i przebieg procesu gojenia się rany zależą od wielu czynników. Duży wpływ na przebieg procesu gojenia się rany mają cechy rany, tj. jej rozmiar, kształt, rodzaj, ilość uszkodzonych tkan...

Rodzaje ran i skaleczeń
Rany
Rodzaje ran i skaleczeń

Zgodnie z definicją raną nazywamy anatomiczne przerwanie ciągłości powłok zewnętrznych (skóry, błony śluzowej) oraz znajdujących się głębiej tkanek pod wpływem działania czynnika uszkadzając...

Rany szarpane - leczenie i gojenie
Rany
Rany szarpane - leczenie i gojenie

Rana szarpana to rana powstająca w wyniku gwałtownego działania zakrzywionego narzędzia o tępej lub kanciastej krawędzi, np. haka lub bosaka, który działa skośnie lub stycznie do powierzchni...

Urazy – przecięcia i rany szarpane
Rany
Urazy – przecięcia i rany szarpane

W pierwszej kolejności należy dokładnie obejrzeć miejsce zranienia i ocenić czy będzie konieczna konsultacja z lekarzem. W przypadku gdy rana nie wymaga konsultacji lekarskiej pierwszym działaniem ...

Leczenie ran, skaleczeń
Rany
Leczenie ran, skaleczeń

Rany i skaleczenia stanowią powszechny problem, z którym spotykamy się zarówno życiu codziennym jak i w pracy zawodowej. Wyróżniamy wiele podziałów ran i skaleczeń, kt&o...

Pękanie i otarcia skóry w miejscach intymnych
Rany
Pękanie i otarcia skóry w miejscach intymnych

Przyczyn otarć i pęknięć w okolicach intymnych może być wiele, m.in. mogą prowadzić do nich niektóre formy aktywności fizycznej, niewłaściwa higiena intymna oraz noszenie źle dobranej bieliz...

Jak opatrywać pęknięcia naskórka
Rany
Jak opatrywać pęknięcia naskórka

Wśród przyczyn powstawania pęknięć skóry wymienia się: brak nawilżenia, stosowanie silnie działających mydeł, mocne szorowanie skóry, mycie rąk naprzemiennie w gorącej i zimnej...

Sposoby na sączące się rany
Rany
Sposoby na sączące się rany

Ran sączących nie należy dotykać, pod żadnym pozorem nie wolno przebijać powstałych pęcherzy. Wynika to z faktu, że naskórek w nich odbudowuje się bardzo powoli i jest niezwykle wrażliwy a k...

Rany chirurgiczne
Rany
Rany chirurgiczne

Każda rana chirurgiczna wymaga szczególnej pielęgnacji, o czym są informowani pacjenci przez personel medyczny w momencie opuszczenia szpitala. Powierzchnię rany chirurgicznej należy dezynfekować ...

Leczenie pęknięć skóry
Pęknięcia skóry
Leczenie pęknięć skóry

Biorąc pod uwagę fakt, że pęknięcia skóry to właściwie drobne rany to aby przyspieszyć ich gojenie można wykorzystać preparaty stosowane z powodzeniem w leczeniu drobnych ran. W celu zapobiegania w...

Pękanie skóry dłoni i stóp - jak sobie radzić?
Pęknięcia skóry
Pękanie skóry dłoni i stóp - jak sobie radzić?

Pękająca skóra na dłoniach pojawia się najczęściej na opuszkach palców, zgięciach palców, na skórze pomiędzy palcami, wokół paznokci, a także na wybranych fragmentach skóry dłoni lub na całych dłon...

 
•