Postępowanie terapeutyczne w przypadku ran ostrych i przewlekłych (część 1).

Przedstawione poniżej treści nie mają charakteru promocyjnego. Ich wyłącznym celem jest edukacja i podniesienie poziomu wiedzy odbiorcy na temat zdrowia. Należy jednak pamiętać, że żadna z informacji nie może zastąpić porady lekarskiej lub konsultacji z farmaceutą.

Postępowanie terapeutyczne w przypadku ran ostrych i przewlekłych (część 1).

I. Skóra i gojenie ran

Skóra jest największym narządem człowieka, pełniącym funkcję barierową i ochronną, biorącą udział w regulacji cieplnej, gospodarce wodnej, odpowiedzi immunologicznej i syntezie witamin. Jako najbardziej zewnętrzny narząd jest podatna na różnego rodzaju uszkodzenia. Każde przerwanie ciągłości skóry nazywany raną.

Gojenie rany to fizjologiczny proces odbudowy i regeneracji uszkodzonej skóry, na który składa się wiele procesów rozłożonych w czasie. Najkorzystniejszym sposobem gojenia ran ostrych jest gojenie przez rychłozrost - bez stanu zapalnego, wzmożonej odpowiedzi odpornościowej, wydzielenia wysięku,
z pozostawieniem blizny. Taki rodzaj gojenia najczęściej spotykany jest w czystych ranach chirurgicznych, pooperacyjnych. Gojenie pod strupem jest sposobem gojenia płytkich ran w warunkach suchych. Strup jest własnym „materiałem opatrunkowym” ludzkiego organizmu. Pozostawienie rany ze strupem prowadzi najczęściej do wydłużenia czasu jej gojenia. Gojenie jest spowolnione a częste drażnienie i próby odrywania strupa prowadzą do nawrotu urazu. Gojenie przez ziarninowanie jest procesem wydłużonym w czasie, na który składają się fazy wysięku, proliferacji i odbudowy. Rana wypełnia się zapalną tkanką, która następnie przekształca się w bliznę. Angażowane są procesy immunologiczne oraz naturalne zdolności organizmu do oczyszczenia.

Proces prawidłowego, niezaburzonego gojenia rany trwa ok 2-3 tygodni. W pierwszej fazie po powstaniu rana ulega samooczyszczaniu przez krwawienie. Równocześnie uruchamiane są mechanizmy obronne organizmu - rozpoczyna się faza zapalna gojenia. Po ustaniu krwawienia, uzyskaniu hemostazy
i powstaniu skrzepu w ranie powstaje fizjologiczny wysięk, zawierający m.in.neutrofile (do 48h), a następnie makrofagi (od 48-72h). Makrofagi inicjują fazę proliferacji rany, dochodzi do aktywacji komórek śródbłonka, fibroblastów i keratynocytów. Na podłożu sieci kolagenowej wytwarzanej przez fibroblasty zachodzi następnie naskórkowanie (faza epitelizacji, ok 4-5 dnia od powstania rany). Od tego momentu rana jest odizolowana od wpływu środowiska zewnętrznego, a macierz wypełniajaca ranę (ziarnina) ulega przebudowie (faza remodelingu) [3].

Wspomaganie gojenia rany można rozpocząć we wszystkich jego fazach. Stosowanie hydrokoloidowych opatrunków aktywnych wspomaga każdą fazę gojenia. W fazie zapalnej i proliferacji antyseptyki (np. dichlorowodorek oktenidyny) pełnią szczególnie istotną funkcję. Po odtworzeniu naturalnej bariery w fazie epitelizacji można kontynuować leczenie opatrunkiem hydrokoloidowym do wczesnej fazy remodelingu.

W ranach gojących się przez ziarninowanie szczególnie istotna jest kontrola wysięku i stałe ograniczanie rozwoju bakterii i innych drobnoustrojów przez niszczenie biofilmu [2]. Kompletny proces gojenia rany, powstawania blizny, jej późnej przebudowy i remodelingu zależy od wielu czynników, w tym rozległości rany, zakażenia, wieku pacjenta i chorób towarzyszących i może trwać od 1 miesiąca do 2 lat.

W praktyce farmaceuty często można się spotkać z ranami ostrymi i przewlekłymi. Wśród ran ostrych najczęściej będą to łagodne urazy - drobne zranienia
i skaleczenia, rany nieprzekraczające pełnej grubości skóry, otarcia naskórka i stłuczenia, niewielkiej rozległości oparzenia oraz oparzenia słoneczne.
Wśród ran przewlekłych i trudno gojących się - odleżyny, owrzodzenia żylne, owrzodzenia i rany w przebiegu powikłanej cukrzycy, owrzodzenia nowotworowe.

Rany ostre, obficie krwawiące, głębokie, zakażone, z obfitym wysiękiem powinny być w pierwszej kolejności ocenione i zaopatrzone przez lekarza.

W leczeniu ran ostrych istotą działania terapeutycznego jest niedopuszczenie do zainfekowania rany (kontaminacji) oraz stworzenie odpowiednich warunków do jej dobrego gojenia. Pomocnymi tutaj są środki antyseptyczne oraz opatrunki hydrożelowe [3].

Rany przewlekłe z kolei w praktyce klinicznej należy zawsze uznać za rany skażone, skolonizowane drobnoustrojami. Celem terapeutycznym leczenia ran przewlekłych jest ograniczenie wysięku, minimalizacja ilości drobnoustrojów w ranie, stworzenie odpowiedniego, wilgotnego środowiska dla gojenia rany, oczyszczenie rany z tkanek zdewitalizowanych i pobudzenie naturalnych procesów gojenia.

 

II. Rozwój infekcji w ranach

Obecność drobnoustrojów (najczęściej bakterii) w ranie nazywamy kontaminacją - mikroorganizmy są obecne, ale nie proliferują. Do kolonizacji dochodzi, gdy obecne w ranie drobnoustroje zaczynają się namnażać w sprzyjających warunkach. Moment, w którym bakterie namnażają się swobodnie,
produkują toksyny, ale nie powodują jeszcze odpowiedzi miejscowej i oznak infekcji nazywamy kolonizacją krytyczną.

Przy braku kontroli na środowiskiem rany i rozwojem bakterii dochodzi do objawów infekcji miejscowej - wystąpienia zaczerwienienia, wzmożonego ucieplenia, obrzęku i stwardnienia w okolicy rany. Pojawia się wysięk oraz charakterystyczny, nieprzyjemny zapach. Rana staje się bolesna,
dochodzi do zajęcia głębszych warstw tkanek przez stan zapalny, pojawia się treść ropna i ropnie.

Dalszy rozwój zakażenia w obrębie rany prowadzi do rozwoju infekcji uogólnionej - z wystąpieniem objawów ogólnych - gorączki, wzrostu parametrów stanu zapalnego itp. Wystąpienie reakcji uogólnionej może prowadzić do rozwoju sepsy i zagrożenia życia [1,2].

Do momentu kolonizacji krytycznej wystarczającym działaniem jest stosowanie antyseptyków. Rany z cechami infekcji miejscowej wymagają co najmniej zastosowania lawaseptyku (czyli płynu używanego do przemywania i fizycznego oczyszczania rany, rzadko kiedy posiadającego działanie biobójcze) zawierającego surfaktant połączonego z odpowiednim antyseptykiem. Następnym krokiem jest zastosowanie opatrunków aktywnych w połączeniu
z preparatami antyseptycznymi [2].

 

III. Drobnoustroje występujące w ranach

Czynnikami najczęściej kolonizującymi rany są bakterie, wśród nich tlenowe oraz beztlenowe; rzadziej dochodzi do kolonizacji grzybami [2].
W posiewach z ran przewlekłych stwierdza się najczęściej obecność od dwóch do nawet kilkunastu różnych rodzajów bakterii [2].

Część bakterii i innych mikroorganizmów może występować w ranie w formie wolnej lub biofilmu.

Biofilm to usieciowana struktura, stworzona z polimerów zewnątrzkomórkowych drobnoustrojów, posiada zdolność napełzania i rozprzestrzeniania się
w płaszczyźnie rany. Stanowi barierę dla działania czynników fizycznych, chroni bakterie przed odpowiedzią immunologiczną, jest nieprzepuszczalny dla większości antybiotyków. Bakterie zawieszone w biofilmie przechodzą w fazę metabolicznie nieaktywną, z której w sprzyjających warunkach mogą wrócić
do fazy aktywnej i ponownego namnażania. Próby miejscowego stosowania antybiotyków w ranach zawierających biofilm bakteryjny prowadzą
do wytworzenia szczepów opornych.

Objawami sugerującymi wytworzenie biofilmu i kolonizację rany są: połyskliwość rany, obecność martwiczej tkanki w dnie rany, obecność włóknika, zwiększony wysięk oraz nieprzyjemny zapach.

Stosowanie odpowiednich preparatów o działaniu antyseptycznym oraz odpowiednich opatrunków specjalistycznych jest podstawą sukcesu terapeutycznego w leczeniu ran. Prawidłowo dobrane środki lecznicze znacznie skracają czas leczenia rany, ograniczają wysięk, stwarzają odpowiednie środowisko dla gojenia i minimalizują ryzyko zakażenia i infekcji.

Powiązane artykuły:

Oczyszczanie i dezynfekcja ran >>
Wysięk z rany - czym jest i jaki opatrunek stosować? >>
Rodzaje ran i skaleczeń >>

 

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Opracował Lekarz, specjalista chirurgii ogólnej Miłosz Sokołowski, Klinika Chirurgii Ogólnej i Kolorektalnej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. Wojskowej Akademii Medycznej - Centralnego Szpitala Weteranów w Łodzi

Bibliografia:
Chirurgia. Tom 1. Red. Wallner, Grzegorz; Banasiewicz, Tomasz . : PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2021, 427 s. ISBN 978-83-200-6502-2, doi: https://doi.org/10.53270/2021.001
[1] Kramer A, Dissemond J, Kim S, Willy C, Mayer D, Papke R, Tuchmann F, Assadian O. Consensus on Wound Antisepsis: Update 2018. Skin Pharmacol Physiol. 2018;31(1):28-58. doi: 10.1159/000481545. Epub 2017 Dec 21. PMID: 29262416. (Kramer A i 29262416.)
[2] Sopata M, Jawień A, Mrozikiewicz-Rakowska B, et al. Wytyczne postępowania miejscowego w ranach niezakażonych, zagrożonych infekcją oraz zakażonych – przegląd dostępnych substancji przeciwdrobnoustrojowych stosowanych w leczeniu ran. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Leczenie Ran. 2020;17(1):1-21. doi:10.5114/lr.2020.96820.
[3] Sopata M, Szewczyk M, Zaporowska-Stachowiak I, Mościcka P, Jawień A. Using of hydrogel dressing in the treatment of chronic wounds. Leczenie Ran. 2021;18(3):123-130. doi:10.5114/lr.2021.111071.
[4] Karpiński T, Sopata M, Mańkowski B. The antimicrobial effectiveness of antiseptics as a challenge in hard to heal wounds. Leczenie Ran. 2020;17(2):88-94. doi:10.5114/lr.2020.99067.
[5] Biegaj M, Oktenidyna w leczeniu ran, Farm. Współ 2017; 10: 107-110
[6] Zieliński M, Markiewicz S, Gabriel M, Krasiński Z. Exudate in the wound healing process. Leczenie Ran. 2021;18(2):37-44. doi:10.5114/lr.2021.107147.

Data publikacji: 30.05.2023

Rany

Kompendium wiedzy nt. gojenia ran

Oparzenie żelazkiem – co robić? Pierwsza pomoc
Rany
Oparzenie żelazkiem – co robić? Pierwsza pomoc

Oparzenie żelazkiem bywa bardzo bolesne, ponieważ stopa urządzenia rozgrzewa się niekiedy do temperatury ponad 200⁰C. Co robić, by złagodzić ból, przyspieszyć gojenie i zniwelować ryzyko powstania ...

Oktenidyna – czym jest i jak działa na rany?
Rany
Oktenidyna – czym jest i jak działa na rany?

Oktenidyna to substancja znana od końca lat 80-tych, wykazująca działanie antyseptyczne. Na czym dokładnie ono polega? Kiedy warto sięgać po ten środek?

...
Właściwości oleju rycynowego – jakie są? Działanie
Rany
Właściwości oleju rycynowego – jakie są? Działanie

Współcześnie coraz chętniej powraca się do metod medycyny naturalnej i korzysta z jej dobrodziejstw. Różnego rodzaju napary, wyciągi i olejki mogą niekiedy skutecznie wspierać tradycyjną terapię lu...

Karnozyna - co to jest i jak działa na skórę?
Rany
Karnozyna - co to jest i jak działa na skórę?

Karnozyna to substancja, która przyspiesza gojenie ran. Sprawdź, czym dokładnie jest karnozyna, jak działa na skórę oraz gdzie występuje.

...
Postępowanie terapeutyczne w przypadku ran ostrych i przewlekłych (część 2).
Rany
Postępowanie terapeutyczne w przypadku ran ostrych i przewlekłych (część 2).

Skóra jest największym narządem człowieka, pełniącym funkcję barierową i ochronną, biorącą udział w regulacji cieplnej, gospodarce wodnej, odpowiedzi immunologicznej i syntezie witamin. Jako najbar...

Postępowanie terapeutyczne w przypadku ran ostrych i przewlekłych (część 3).
Rany
Postępowanie terapeutyczne w przypadku ran ostrych i przewlekłych (część 3).

Skóra jest największym narządem człowieka, pełniącym funkcję barierową i ochronną, biorącą udział w regulacji cieplnej, gospodarce wodnej, odpowiedzi immunologicznej i syntezie witamin. Jako najbar...

Postępowanie terapeutyczne w przypadku ran ostrych i przewlekłych (część 4).
Rany
Postępowanie terapeutyczne w przypadku ran ostrych i przewlekłych (część 4).

Skóra jest największym narządem człowieka, pełniącym funkcję barierową i ochronną, biorącą udział w regulacji cieplnej, gospodarce wodnej, odpowiedzi immunologicznej i syntezie witamin. Jako najbar...

Jak wspomóc leczenie odleżyn?
Rany
Jak wspomóc leczenie odleżyn?

Odleżyna to ognisko martwicy skóry, obejmujące często tkankę podskórną a czasami mięśnie i kości, powstające w wyniku długotrwałego ucisku i niedotlenienia tkanek. Odleżyny mogą powstawać także w o...

O gojeniu ran na mokro
Rany
O gojeniu ran na mokro

Przez dziesiątki lat medycyna zalecała dla szybszego leczenia ran zakładanie opatrunków wysuszających, które wchłaniały wydostająca się z ran treść, najpierw krwistą, potem surowiczą. Opatrunki tak...

Plaster w żelu na gojenie ran
Pęknięcia skóry
Plaster w żelu na gojenie ran

Doskonałym i bardzo nowoczesnym rozwiązaniem do zaopatrywania ran są plastry w żelu. Opatrunki te nie tylko chronią ranę przed zabrudzeniem, ale także przyspieszają regenerację skóry.

...
Gojenie ran przewlekłych
Rany
Gojenie ran przewlekłych

W zależności od szybkości gojenia rany dzielimy na ostre i przewlekłe. Rany ostre nie stanowią poważnego problemu medycznego ponieważ goją się szybko, zwykle w ciągu 2-7 dni. Z kolei rany przewlekł...

Opatrunki w warunkach domowych
Pęknięcia skóry
Opatrunki w warunkach domowych

Doskonałe i bardzo nowoczesne rozwiązanie do samodzielnego zaopatrywania ran stanowią plastry w żelu. Opatrunki te nie tylko chronią ranę przed zabrudzeniem, ale także przyspieszają regenerację skó...

Wspomaganie leczenia stopy cukrzycowej
Rany
Wspomaganie leczenia stopy cukrzycowej

Stopa cukrzycowa to jedno z przewlekłych powikłań cukrzycy, mogące występować u chorych na cukrzycę typu 1 i cukrzycę typu 2, które w krótkim czasie może doprowadzić do ciężkiego inwalidztwa. Wedłu...

Jak leczyć otarcia pięt?
Rany
Jak leczyć otarcia pięt?

Najczęstsza przyczyna otarć pięt to nowe, niewygodne obuwie. Podczas noszenia takich butów w pierwszej kolejności pojawiają się otarcia. W miejscu, gdzie but jest zbyt ciasny lub za duży, wyskakuje...

Jak przyspieszyć gojenie ran?
Rany
Jak przyspieszyć gojenie ran?

Gojenie się ran to złożony proces, w który zaangażowane są komórki skóry, krwi, układ odpornościowy oraz szereg krążących w organizmie substancji. Proces gojenia rany rozpoczyna się praktycznie zar...

Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń
Rany
Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń

Z ranami i oparzeniami mamy do czynienia na co dzień. Każdy z nas ma podstawową wiedzę w tym zakresie i potrafi na swój sposób sobie z nimi radzić. Jednak w postępowaniu z ranami i oparzeniami funk...

Metody leczenia ran
Rany
Metody leczenia ran

W pierwszej kolejności należy obejrzeć miejsce zranienia i ocenić czy będzie konieczna konsultacja z lekarzem. Szczególnie należy ocenić ranę pod kątem jej typu, głębokości, nasilenia krwawienia, s...

Oczyszczanie i dezynfekcja ran
Rany
Oczyszczanie i dezynfekcja ran

Opatrunki zakładane na rany cechują się większą skutecznością, gdy przed ich założeniem poddamy ranę właściwym zabiegom oczyszczającym. Regularne powtarzanie tych czynności skraca znacząco okres le...

Jak leczyć zadrapania, skaleczenia i rany u dziecka?
Rany
Jak leczyć zadrapania, skaleczenia i rany u dziecka?

Zadrapania, skaleczenia i rany stanowią dosyć powszechny problem w grupie dzieci. Przyczynia się do tego ich duża ruchliwość oraz ciekawość świata. Do powstania niewielkich urazów najczęściej docho...

Rany jatrogenne – sposoby leczenia
Rany
Rany jatrogenne – sposoby leczenia

Rany jatrogenne to rany powstające w wyniku działania lekarza lub innego pracownika służby zdrowia, który tworzy je w celu diagnostyki lub w związku z prowadzonym leczeniem. Rany jatrogenne z założ...

Fazy gojenia się rany
Rany
Fazy gojenia się rany

Rana to przerwanie anatomicznej ciągłości tkanek lub ich uszkodzenie pod wpływem działania czynnika uszkadzającego. Do klasycznych cech rany zaliczamy: ból, krwawienie i zianie. Zianie, czyli rozwa...

Jak przebiega gojenie się ran i skaleczeń
Rany
Jak przebiega gojenie się ran i skaleczeń

Czas i przebieg procesu gojenia się rany zależą od wielu czynników. Duży wpływ na przebieg procesu gojenia się rany mają cechy rany, tj. jej rozmiar, kształt, rodzaj, ilość uszkodzonych tkanek, cia...

Rodzaje ran i skaleczeń
Rany
Rodzaje ran i skaleczeń

Zgodnie z definicją raną nazywamy anatomiczne przerwanie ciągłości powłok zewnętrznych (skóry, błony śluzowej) oraz znajdujących się głębiej tkanek pod wpływem działania czynnika uszkadzającego. Do...

Rany szarpane - leczenie i gojenie
Rany
Rany szarpane - leczenie i gojenie

Rana szarpana to rana powstająca w wyniku gwałtownego działania zakrzywionego narzędzia o tępej lub kanciastej krawędzi, np. haka lub bosaka, który działa skośnie lub stycznie do powierzchni ciała....

Urazy – przecięcia i rany szarpane
Rany
Urazy – przecięcia i rany szarpane

W pierwszej kolejności należy dokładnie obejrzeć miejsce zranienia i ocenić czy będzie konieczna konsultacja z lekarzem. W przypadku gdy rana nie wymaga konsultacji lekarskiej pierwszym działaniem ...

Leczenie ran, skaleczeń
Rany
Leczenie ran, skaleczeń

Rany i skaleczenia stanowią powszechny problem, z którym spotykamy się zarówno życiu codziennym jak i w pracy zawodowej. Wyróżniamy wiele podziałów ran i skaleczeń, które oparte są m.in. na rodzaju...

Sposoby na sączące się rany
Rany
Sposoby na sączące się rany

Ran sączących nie należy dotykać, pod żadnym pozorem nie wolno przebijać powstałych pęcherzy. Wynika to z faktu, że naskórek w nich odbudowuje się bardzo powoli i jest niezwykle wrażliwy a każdy do...

Rany chirurgiczne
Rany
Rany chirurgiczne

Każda rana chirurgiczna wymaga szczególnej pielęgnacji, o czym są informowani pacjenci przez personel medyczny w momencie opuszczenia szpitala. Powierzchnię rany chirurgicznej należy dezynfekować z...

Leczenie pęknięć skóry
Pęknięcia skóry
Leczenie pęknięć skóry

Biorąc pod uwagę fakt, że pęknięcia skóry to właściwie drobne rany to aby przyspieszyć ich gojenie można wykorzystać preparaty stosowane z powodzeniem w leczeniu drobnych ran. W celu zapobiegania w...

Pękanie skóry dłoni i stóp - jak sobie radzić?
Pęknięcia skóry
Pękanie skóry dłoni i stóp - jak sobie radzić?

Pękająca skóra na dłoniach pojawia się najczęściej na opuszkach palców, zgięciach palców, na skórze pomiędzy palcami, wokół paznokci, a także na wybranych fragmentach skóry dłoni lub na całych dłon...

Witamina E na skórę - jak działa?
Skóra
Witamina E na skórę - jak działa?

Witamina E na skórę działa regenerująco. Jako najważniejszy z antyoksydantów, ułatwia i przyspiesza gojenie ran, wspiera leczenie drobnych pęknięć oraz spierzchnięć. Zobacz, dlaczego jest nazywana ...

Pękająca skóra na dłoniach - dlaczego pęka? Sposoby
Pęknięcia skóry
Pękająca skóra na dłoniach - dlaczego pęka? Sposoby

Pękająca skóra na dłoniach to częsta dolegliwość w okresie jesienno-zimowym. Na popękaną skórę dłoni, niezależnie od pory roku, najczęściej narzekają ponadto pracownicy służby zdrowia oraz osoby za...

Apteczka turystyczna - wyposażenie. Co powinna zawierać?
Rany
Apteczka turystyczna - wyposażenie. Co powinna zawierać?

Apteczka turystyczna to zestaw leków oraz środków pomocowo-medycznych, które mogą okazać się niezbędne podczas podróży, weekendowych wycieczek oraz wakacji. Co powinna zawierać dobrze skompletowana...

Pękająca skóra na stopach - dlaczego pęka i jak się pozbyć?
Pęknięcia skóry
Pękająca skóra na stopach - dlaczego pęka i jak się pozbyć?

Pękającą skóra na stopach to częsta dolegliwość w codziennej praktyce dermatologów, podologów oraz kosmetyczek. Sprawdź, dlaczego pęka skóra na stopach oraz jak można sobie radzić z tym problemem s...

Ziarninowanie - co to jest i jak przyspieszyć gojenie rany?
Rany
Ziarninowanie - co to jest i jak przyspieszyć gojenie rany?

Ziarninowanie jest jednym z dwóch podstawowych sposobów gojenia się ran - tym trudniejszym, dłuższym i wymagającym bardziej starannej pielęgnacji. Zobacz, na czym polega mechanizm proces zasklepian...

Wysięk z rany - czym jest i jaki opatrunek stosować?
Rany
Wysięk z rany - czym jest i jaki opatrunek stosować?

Wysięk z rany jest skutkiem miejscowej reakcji zapalnej. Jeśli jest niewielki lub umiarkowany, sprzyja procesom gojenia. Jednak gdy staje się zbyt obfity lub przeciwnie – nie ma go w ogóle – uraz l...

 
•