Rodzaje ran i skaleczeń

Zgodnie z definicją raną nazywamy anatomiczne przerwanie ciągłości powłok zewnętrznych (skóry, błony śluzowej) oraz znajdujących się głębiej tkanek pod wpływem działania czynnika uszkadzającego. Do klasycznych cech rany zaliczamy: ból, krwawienie i zianie. Zianie, czyli rozwarcie brzegów rany zależy od jej wielkości, sprężystości i od kierunku ich rozdzielania.

W początkowej fazie rana lub skaleczenie wypełnia się skrzepem krwi, który działa jak naturalny opatrunek i chroni przed wtargnięciem drobnoustrojów. Z kolei strup tworzący się nad skrzepem jest barierą ochronną, pod którą do rany przedostają się komórki uczestniczące w jej oczyszczaniu z obumarłych komórek. Drobne rany goją się całkowicie i nie pozostawiają blizn, z kolei rany głębokie goją się z pozostawieniem blizny [1-2].

 

Rodzaje ran i skaleczeń

Podział ran

Wyróżniamy rany powierzchowne, czyli takie których głębokość nie przekracza tkanki podskórnej oraz rany głębokie, które sięgają głębiej, poza tkankę podskórną.
W zależności od sposobu działania siły, mechanizmu jej działania rozróżniamy następujące typy ran: cięte, kłute, tłuczone, szarpane, kąsane, postrzałowe.

Ponadto wyróżniamy:

  • rany proste: dotyczą skóry lub błony śluzowej i mają niewielkie rozmiary. Prawidłowo zaopatrzone goją się bez powikłań.
  • rany złożone: to rany, którym towarzyszy uszkodzenie głębiej położonych struktur np. ścięgien i/lub struktur kostno-stawowych, nerwów, naczyń, jam ciała i narządów wewnętrznych.
  • rany powikłane: w przypadku których współwystępuje zakażenie przyranne, ropień lub ropowica.

Podział ran według ryzyka zakażenia:

  1.  Rany o małym ryzyku zakażenia:
    • rany czyste: rany operacyjne w obrębie skóry odkażonej;
    • rany czyste skażone: rany operacyjne, jeżeli doszło do otwarcia przewodu pokarmowego, dróg oddechowych, układu moczowo-płciowego (większość świeżych ran urazowych);
    • rany skażone: rany operacyjne z masywnym skażeniem drobnoustrojami z organizmu chorego nieprzygotowanego do operacji (większość operacji doraźnych).
  2. Rany o dużym ryzyku zakażenia:
    • rany o dużym skażeniu: brudne, rozległe uszkodzenie tkanek np. rany kąsane, postrzałowe, podejrzane o zakażenie bakteriami beztlenowymi;
    • rany stare: niezaopatrzone przez ponad 12-24 godziny.

Ponadto wyróżniamy rany ostre, które goją się w ciągu 2-7 dni oraz rany przewlekłe, których gojenie trwa dłużej niż 7-14 dni pomimo zachowania zasad higieny [1-3]

Charakterystyka ran i skaleczeń

Otarcia i zadrapania - powstają zazwyczaj w wyniku niezbyt silnego ucisku twardego, tępego narzędzia, upadku lub uderzenia o twarde i chropowate podłoże. Rany te są płytkie, uszkodzeniu ulegają tylko naskórek i powierzchowne warstwy skóry.

Rany kłute – powstają w wyniku zranienia długim, wąskim i ostrym przedmiotem (np. gwóźdź, igła, widły, bagnet); mogą drążyć do jam ciała i uszkadzać narządy wewnętrzne. Te rany nie zieją, a ich brzegi szybko się zrastają. Rany te wymagają obserwacji gdyż wnętrze rany może być zakażone i może zawierać ciało obce. Rany kłute mogą doprowadzać do krwawienia wewnętrznego. Szczególnie groźne są rany przenikające do klatki piersiowej oraz jamy brzusznej.

Rany cięte – powstają na skutek przecięcia ostrym przedmiotem np. nożem lub szkłem. Brzegi i ściany tych ran są równe, zieją mniej lub bardziej szeroko i krwawią na ogół obficie. Świeże rany cięte łatwo i szybko się goją po zbliżeniu brzegów. Niebezpieczeństwo zakażenia jest małe.

Rany tłuczone – powstają w wyniku pęknięcia skóry i głębiej leżących tkanek na skutek działania tępego przedmiotu, np. w wyniku uderzenia młotkiem lub kamieniem. Brzegi rany są wówczas nierówne, zgniecione i obrzęknięte, w otoczeniu rany występują podbiegnięcia krwawe. Krwawienie jest znacznie mniejsze niż w przypadku ran ciętych z uwagi na uszkodzenie naczyń krwionośnych. Stłuczone tkanki ulegają szybkiemu obumarciu, a następnie powstaje martwica. Zanieczyszczenie rany i obecność ciał obcych sprzyjają powstaniu zakażenia.

Rana szarpana – powstaje w wyniku gwałtownego zatknięcia się z zakrzywionym narzędziem np. z hakiem. Jej brzegi są nierówne i poszarpane, a na dnie można zaobserwować postrzępioną tkankę tłuszczową i mięśnie. Często występuje ubytek skóry i tkanek głębszych.

Rany kąsane – to rany zadane zębami zwierząt domowych lub dzikich. Mają one charakter ran tłuczonych lub szarpanych. Uszkodzenie tkanek jest większe niż samo przedziurawienie skóry. Rany te goją się źle i łatwo ulegają zakażeniu. Pokąsane przez zwierzę wiąże się z niebezpieczeństwem zakażenia florą bakteryjną znajdującą się w jamie ustnej zwierząt. Z tymi ranami wiąże się ponadto ryzyko zakażenia wścieklizną. Z tego powodu w każdym przypadku pokąsania przez zwierzę należy skontaktować się z lekarzem.

Rany zatrute – powstają gdy wraz z zadaniem rany następuje wprowadzenie trucizny (np. rany zadane przez żmiję, skorpiona, pszczołę, osę, szerszenia). U osób ukąszonych przez żmiję można zaobserwować charakterystyczne dwa punkty ukąszenia, bolesny obrzęk oraz zasinienie skóry. U osób z ranami zatrutymi pojawiają się objawy ogólne takie jak zawroty i bóle głowy, nudności i wymioty, przyspieszenie tętna, niskie ciśnienie tętnicze, kłopoty z oddychaniem, zamroczenie aż do utraty przytomności. Szczególnie niebezpieczne jest ukąszenie przez żmiję, które zwłaszcza u dzieci w szybkim tempie może doprowadzić do śmierci. Leczenie takich ran obejmuje szybkie wstrzyknięcie surowicy przeciwko jadowi żmii.

W przypadku ran punktowych po użądleniu przez owady zazwyczaj obserwuje się żądło. Jad pszczół, os czy szerszeni wywołuje na skórze przejściowe zaczerwienienie i obrzęk. W przypadku osób uczulonych ten obrzęk może się rozszerzać i nawet obejmować błonę śluzową gardła. Wówczas stanowi zagrożenie dla życia chorego. Konieczne jest wtedy bardzo szybkie podanie leków odczulających.

Rany postrzałowe – powstają w wyniku działania różnego rodzaju pocisków lub ich części. Od innych ran różnią się rozległością uszkodzenia tkanek. Rany postrzałowe mają wlot i wylot. Pozornie mała rana postrzałowa wiąże się z rozległym strukturalnym, a przede wszystkim czynnościowym uszkodzeniem otaczających tkanek. W tych ranach uszkodzenie tkanek jest następstwem nie tylko bezpośredniego ugodzenia pocisku, ale także działania jego energii kinetycznej. Szczególnie niebezpieczne są rany wywołane pociskami wybuchającymi, nie tylko z uwagi na ich rozległość, ale także na łatwy rozwój w nich zakażenia bakteriami beztlenowymi jak np. zgorzeli gazowej [1-3].

Opatrywanie ran i skaleczeń

Pierwszym działaniem w przypadku rany lub skaleczenia powinno być dokładne ich przemycie wodą, a następnie zdezynfekowanie za pomocą preparatu bakteriobójczego. Nie należy oczyszczać ran zbyt intensywnie, gdyż może to doprowadzić do większego uszkodzenia tkanek. Nie należy także stosować preparatów zawierających w swoim składzie jodyny lub alkoholu z uwagi na ich działanie drażniące oraz wysuszające. Gdy ustąpi krwawienie ranę należy opatrzyć plastrem. Pod plaster można zastosować preparaty, które wspomagają proces gojenia ran i skaleczeń. Jeżeli uszkodzona skóra miała kontakt ze żwirem lub piaskiem należy sprawdzić kiedy chory był szczepiony na tężec. Jeżeli miało to miejsce ponad 10 lat temu konieczna jest wizyta u lekarza w celu szczepienia i podania anatoksyny przeciwtężcowej.

 

Dr n.med. Oliwia Jakubowicz
specjalista dermatologii i wenerologii

 

Piśmiennictwo:

  1. Jan Fibak: Chirurgia. Warszawa: PZWL, 2010.
  2. Wojciech Noszczyk. Chirurgia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.
  3. W.H.C. Burgdorf, G. Plewig, H.H. Wolff, M. Landthaler. Braun-Falco Dermatologia. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2011.

HELP/042/11-2018

Data publikacji: 12.03.2019

Help4Skin

Poznaj serię produktów Help4Skin

_•
_ 

Rany

Kompendium wiedzy nt. gojenia ran

Fazy gojenia się rany
Rany
Fazy gojenia się rany

Rana to przerwanie anatomicznej ciągłości tkanek lub ich uszkodzenie pod wpływem działania czynnika uszkadzającego. Do klasycznych cech rany zaliczamy: ból, krwawienie i zianie. Zianie, czyl...

Rany przewlekłe – jak przyspieszyć ich gojenie
Rany
Rany przewlekłe – jak przyspieszyć ich gojenie

W zależności od szybkości gojenia rany dzielimy na ostre i przewlekłe. Rany ostre nie stanowią poważnego problemu medycznego ponieważ goją się szybko, zwykle w ciągu 2-7 dni. Z kolei rany przewlekł...

Jak przebiega gojenie się ran i skaleczeń
Rany
Jak przebiega gojenie się ran i skaleczeń

Czas i przebieg procesu gojenia się rany zależą od wielu czynników. Duży wpływ na przebieg procesu gojenia się rany mają cechy rany, tj. jej rozmiar, kształt, rodzaj, ilość uszkodzonych tkan...

Rany szarpane - leczenie i gojenie
Rany
Rany szarpane - leczenie i gojenie

Rana szarpana to rana powstająca w wyniku gwałtownego działania zakrzywionego narzędzia o tępej lub kanciastej krawędzi, np. haka lub bosaka, który działa skośnie lub stycznie do powierzchni...

Urazy – przecięcia i rany szarpane
Rany
Urazy – przecięcia i rany szarpane

W pierwszej kolejności należy dokładnie obejrzeć miejsce zranienia i ocenić czy będzie konieczna konsultacja z lekarzem. W przypadku gdy rana nie wymaga konsultacji lekarskiej pierwszym działaniem ...

Leczenie ran, skaleczeń
Rany
Leczenie ran, skaleczeń

Rany i skaleczenia stanowią powszechny problem, z którym spotykamy się zarówno życiu codziennym jak i w pracy zawodowej. Wyróżniamy wiele podziałów ran i skaleczeń, kt&o...

Oczyszczanie i dezynfekcja ran
Rany
Oczyszczanie i dezynfekcja ran

Opatrunki zakładane na rany cechują się większą skutecznością, gdy przed ich założeniem poddamy ranę właściwym zabiegom oczyszczającym. Regularne powtarzanie tych czynności skraca znacząco okres le...

Jak przyspieszyć gojenie ran?
Rany
Jak przyspieszyć gojenie ran?

Gojenie się ran to złożony proces, w który zaangażowane są komórki skóry, krwi, układ odpornościowy oraz szereg krążących w organizmie substancji. Proces gojenia rany rozpoczyn...

Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń
Rany
Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń

Z ranami i oparzeniami mamy do czynienia na co dzień. Każdy z nas ma podstawową wiedzę w tym zakresie i potrafi na swój sposób sobie z nimi radzić. Jednak w postępowaniu z ranami i op...

Rany jatrogenne – sposoby leczenia
Rany
Rany jatrogenne – sposoby leczenia

Rany jatrogenne to rany powstające w wyniku działania lekarza lub innego pracownika służby zdrowia, który tworzy je w celu diagnostyki lub w związku z prowadzonym leczeniem. Rany jatrogenne ...

Jak leczyć otarcia pięt?
Rany
Jak leczyć otarcia pięt?

Najczęstsza przyczyna otarć pięt to nowe, niewygodne obuwie. Podczas noszenia takich butów w pierwszej kolejności pojawiają się otarcia. W miejscu, gdzie but jest zbyt ciasny lub za duży, wy...

Pękanie i otarcia skóry w miejscach intymnych
Rany
Pękanie i otarcia skóry w miejscach intymnych

Przyczyn otarć i pęknięć w okolicach intymnych może być wiele, m.in. mogą prowadzić do nich niektóre formy aktywności fizycznej, niewłaściwa higiena intymna oraz noszenie źle dobranej bieliz...

Jak opatrywać pęknięcia naskórka
Rany
Jak opatrywać pęknięcia naskórka

Wśród przyczyn powstawania pęknięć skóry wymienia się: brak nawilżenia, stosowanie silnie działających mydeł, mocne szorowanie skóry, mycie rąk naprzemiennie w gorącej i zimnej...

Sposoby na sączące się rany
Rany
Sposoby na sączące się rany

Ran sączących nie należy dotykać, pod żadnym pozorem nie wolno przebijać powstałych pęcherzy. Wynika to z faktu, że naskórek w nich odbudowuje się bardzo powoli i jest niezwykle wrażliwy a k...

Rany chirurgiczne
Rany
Rany chirurgiczne

Każda rana chirurgiczna wymaga szczególnej pielęgnacji, o czym są informowani pacjenci przez personel medyczny w momencie opuszczenia szpitala. Powierzchnię rany chirurgicznej należy dezynfekować ...

 
•