Rany jatrogenne – sposoby leczenia

Co to jest rana?

Rana to, zgodnie z definicją, anatomiczne przerwanie ciągłości skóry lub błony śluzowej oraz znajdujących się głębiej tkanek pod wpływem działania czynnika uszkadzającego. Jest to stan patologiczny, któremu często towarzyszy ograniczenie funkcjonalności. Czynników uszkadzających może być wiele, m.in. może to być uraz mechaniczny, uraz termiczny (oparzenie, odmrożenie), uraz chemiczny (żrące substancje chemiczne) lub energia promienista (promieniowanie słoneczne). Funkcjonuje wiele podziałów ran. Można wyszczególnić rany ostre i przewlekłe, inne podziały opierają się na czasie trwania oraz przyczynie wystąpienia rany [1-3].

Co to jest rana jatrogenna?

Rany jatrogenne to rany powstające w wyniku działania lekarza lub innego pracownika służby zdrowia, który tworzy je w celu diagnostyki lub w związku z prowadzonym leczeniem. Rany jatrogenne z założenia powinny prowadzić do poprawy stanu zdrowia pacjenta. Powstają one m.in. podczas wykonywania biopsji, leczenia laserem, nacinania skóry. Rany jatrogenne goją się na ogół bez komplikacji, w ciągu kilku dni [1-3].

 

Rany jatrogenne – sposoby leczenia

Przyczyny powstawania ran jatrogennych

Liczba ran jatrogennych rośnie w ostatnich latach z uwagi wzrost liczby wykonywanych małoinwazyjnych zabiegów, szczególnie we flebologii. Do powstania ran jatrogennych dochodzi stosunkowo często podczas intubacji oraz laryngoskopii. Rany te powstają także w wyniku pobrania wycinka ze zmiany skórnej do badania histopatologicznego, w celu postawienia właściwego rozpoznania. Dzieje się tak szczególnie często gdy mamy kliniczne podejrzenie czerniaka złośliwego i chcemy to zweryfikować. Rany jatrogenne powstają także przy usuwaniu innych zmian skórnych, jak np. przy suwaniu brodawek łojotokowych, tłuszczaków czy tez włókniaków twardych.


Rana jatrogenna to rana powstająca najczęściej na skutek działania ostrych przedmiotów, najczęściej noża. Jest to zazwyczaj rana linijna o gładkich brzegach. Rany te obficie krwawią. Świeże rany jatrogenne goją się na ogół łatwo po zbliżeniu ich brzegów. Ryzyko zakażenia jest małe [1-3].

Leczenie ran jatrogennych

Rana jatrogenna to rana czysta, zadana czystym narzędziem, np. nożem. Pierwszym postępowaniem w przypadku takiej rany powinno być zdezynfekowanie jej za pomocą preparatu bakteriobójczego, aby nie doszło do jej nadkażenia bakteriami obecnymi na skórze. Nie wolno oczyszczać ran zbyt intensywnie gdyż może to doprowadzić do większego uszkodzenia tkanek. Ponadto nie należy stosować na powierzchnię rany preparatów zawierających w swoim składzie jodynę lub alkohol, gdyż mają one działanie drażniące oraz wysuszające [1-3].

Często rany jatrogenne wymagają zszycia. Używa się do tego szwów chirurgicznych, pęsety oraz imadła, czyli przedmiotu służącego do trzymania igły szwu chirurgicznego podczas szycia. Współczesne materiały do szycia dzielą się na wchłanialne i niewchłanialne oraz naturalne i syntetyczne. Większość obecnie używanych szwów to szwy atraumatyczne. Cechują się one tym, że mają nić zatopioną w igłę, a szew taki wytwarza w tkankach kanał o szerokości samej igły. Materiały wchłanialne stopniowo ulegają rozpadowi w tkankach i jednocześnie znacznie szybciej tracą swą wytrzymałość. Nici niewchłanialne stosuje się do szycia skóry, a nici ulegające resorpcji w tkankach do zakładania szwów pogrążonych lub do szycia błon śluzowych. Czasem do stałego i mocnego zbliżenia tkanek głębszych używa się nici niewchłanialnych [1-3].

Wyróżniamy dwa główne typy szwów chirurgicznych:

  • szwy pojedyncze (węzełkowe) - po każdym wkłuciu igły zawiązywany jest węzeł, a nadmiar nici odcinany – każdy z tych szwów stanowi odrębną całość. Zakładanie tych szwów jest czasochłonne, ale w razie obecności powikłań w gojeniu rany (np. ropienie, krwiak) usunięcie jednego z nich nie skutkuje poważnymi następstwami.
  • szwy ciągłe – jeden odcinek nici przez wielokrotne wkłucia i wykłucia służy do zamknięcia całej rany lub znacznej jej części, a węzły zawiązuje się jedynie po pierwszym i ostatnim wkłuciu. Tej odmiany szwy zakłada się dużo szybciej. Niestety, przecięcie lub przerwanie ich w dowolnym miejscu powoduje całkowite rozwarcie brzegów rany [1-3].

Należy pamiętać, że każde zszycie rany musi być poprzedzone opanowaniem krwawienia z uszkodzonych naczyń. Krwawienie z drobnych naczyń często samoistnie ustępuje, niekiedy trzeba jedynie ucisnąć krwawiące miejsce gazikiem i odczekać chwilę, aby doszło do aktywacji procesów krzepnięcia. W przypadku utrzymywania się krwawienia, naczynia należy na przykład podwiązać.

Czas utrzymywania szwów skórnych jest różny w zależności od okolicy ciała poddanej zabiegowi, stopnia napięcia tkanek oraz jakości gojenia rany. Zazwyczaj szwy usuwa się po 5-7 dniach. W tym celu unosi się nieco koniec szwu pęsetą, a po ukazaniu się pod węzłem części nici tkwiącej dotychczas w skórze przecina się ją nożyczkami i pociągnięciem usuwa szew.

Kolejnym etapem powinno być założenie opatrunku. Przy niewielkich ranach wystarczający jest plaster z opatrunkiem, w przypadku większych ran – jałowy gazik przyklejony plastrem. Do zdjęcia szwów powierzchnię rany należy regularnie dezynfekować za pomocą preparatów bakteriobójczych.

Po zdjęciu szwów można rozpocząć dbanie o bliznę. Dobrą metodą jest rozciąganie oraz masowanie okolicy blizny, ponieważ pomaga to oddzielić tkankę sklejoną z blizną, a także pobudzić nowe tkanki do prawidłowego działania. W tym celu można na przykład nacierać bliznę oliwką i delikatnie rozmasowywać. Ponadto można spróbować maści, kremów i żeli, które dostępne są bez recepty. Wiele z nich zawiera aktywne składniki pochodzenia roślinnego. Żele silikonowe pomagają stworzyć odpowiednie warunki do gojenia się rany, a maści z wyciągiem z cebuli czy heparyną zmniejszają ryzyko powstania przerośniętych blizn [1-2].

 

Dr n.med. Oliwia Jakubowicz
specjalista dermatologii i wenerologii

Piśmiennictwo:
1. Jan Fibak: Chirurgia. Warszawa: PZWL, 2010.
2. Wojciech Noszczyk. Chirurgia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.
3. W.H.C. Burgdorf, G. Plewig, H.H. Wolff, M. Landthaler. Braun-Falco Dermatologia. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2011.

HELP/053/02-2019

Data publikacji: 30.05.2019

Help4Skin

Poznaj serię produktów Help4Skin

_•
_ 

Rany

Kompendium wiedzy nt. gojenia ran

Jak leczyć otarcia pięt?
Rany
Jak leczyć otarcia pięt?

Najczęstsza przyczyna otarć pięt to nowe, niewygodne obuwie. Podczas noszenia takich butów w pierwszej kolejności pojawiają się otarcia. W miejscu, gdzie but jest zbyt ciasny lub za duży, wy...

Jak przyspieszyć gojenie ran?
Rany
Jak przyspieszyć gojenie ran?

Gojenie się ran to złożony proces, w który zaangażowane są komórki skóry, krwi, układ odpornościowy oraz szereg krążących w organizmie substancji. Proces gojenia rany rozpoczyn...

Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń
Rany
Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń

Z ranami i oparzeniami mamy do czynienia na co dzień. Każdy z nas ma podstawową wiedzę w tym zakresie i potrafi na swój sposób sobie z nimi radzić. Jednak w postępowaniu z ranami i op...

Metody leczenia ran
Rany
Metody leczenia ran

W pierwszej kolejności należy obejrzeć miejsce zranienia i ocenić czy będzie konieczna konsultacja z lekarzem. Szczególnie należy ocenić ranę pod kątem jej typu, głębokości, nasilenia krwawienia, s...

Oczyszczanie i dezynfekcja ran
Rany
Oczyszczanie i dezynfekcja ran

Opatrunki zakładane na rany cechują się większą skutecznością, gdy przed ich założeniem poddamy ranę właściwym zabiegom oczyszczającym. Regularne powtarzanie tych czynności skraca znacząco okres le...

Jak leczyć zadrapania, skaleczenia i rany u dziecka?
Rany
Jak leczyć zadrapania, skaleczenia i rany u dziecka?

Zadrapania, skaleczenia i rany stanowią dosyć powszechny problem w grupie dzieci. Przyczynia się do tego ich duża ruchliwość oraz ciekawość świata. Do powstania niewielkich urazów najczęściej docho...

Fazy gojenia się rany
Rany
Fazy gojenia się rany

Rana to przerwanie anatomicznej ciągłości tkanek lub ich uszkodzenie pod wpływem działania czynnika uszkadzającego. Do klasycznych cech rany zaliczamy: ból, krwawienie i zianie. Zianie, czyl...

Rany przewlekłe – jak przyspieszyć ich gojenie
Rany
Rany przewlekłe – jak przyspieszyć ich gojenie

W zależności od szybkości gojenia rany dzielimy na ostre i przewlekłe. Rany ostre nie stanowią poważnego problemu medycznego ponieważ goją się szybko, zwykle w ciągu 2-7 dni. Z kolei rany przewlekł...

Jak przebiega gojenie się ran i skaleczeń
Rany
Jak przebiega gojenie się ran i skaleczeń

Czas i przebieg procesu gojenia się rany zależą od wielu czynników. Duży wpływ na przebieg procesu gojenia się rany mają cechy rany, tj. jej rozmiar, kształt, rodzaj, ilość uszkodzonych tkan...

Rodzaje ran i skaleczeń
Rany
Rodzaje ran i skaleczeń

Zgodnie z definicją raną nazywamy anatomiczne przerwanie ciągłości powłok zewnętrznych (skóry, błony śluzowej) oraz znajdujących się głębiej tkanek pod wpływem działania czynnika uszkadzając...

Rany szarpane - leczenie i gojenie
Rany
Rany szarpane - leczenie i gojenie

Rana szarpana to rana powstająca w wyniku gwałtownego działania zakrzywionego narzędzia o tępej lub kanciastej krawędzi, np. haka lub bosaka, który działa skośnie lub stycznie do powierzchni...

Urazy – przecięcia i rany szarpane
Rany
Urazy – przecięcia i rany szarpane

W pierwszej kolejności należy dokładnie obejrzeć miejsce zranienia i ocenić czy będzie konieczna konsultacja z lekarzem. W przypadku gdy rana nie wymaga konsultacji lekarskiej pierwszym działaniem ...

Leczenie ran, skaleczeń
Rany
Leczenie ran, skaleczeń

Rany i skaleczenia stanowią powszechny problem, z którym spotykamy się zarówno życiu codziennym jak i w pracy zawodowej. Wyróżniamy wiele podziałów ran i skaleczeń, kt&o...

Pękanie i otarcia skóry w miejscach intymnych
Rany
Pękanie i otarcia skóry w miejscach intymnych

Przyczyn otarć i pęknięć w okolicach intymnych może być wiele, m.in. mogą prowadzić do nich niektóre formy aktywności fizycznej, niewłaściwa higiena intymna oraz noszenie źle dobranej bieliz...

Jak opatrywać pęknięcia naskórka
Rany
Jak opatrywać pęknięcia naskórka

Wśród przyczyn powstawania pęknięć skóry wymienia się: brak nawilżenia, stosowanie silnie działających mydeł, mocne szorowanie skóry, mycie rąk naprzemiennie w gorącej i zimnej...

Sposoby na sączące się rany
Rany
Sposoby na sączące się rany

Ran sączących nie należy dotykać, pod żadnym pozorem nie wolno przebijać powstałych pęcherzy. Wynika to z faktu, że naskórek w nich odbudowuje się bardzo powoli i jest niezwykle wrażliwy a k...

Rany chirurgiczne
Rany
Rany chirurgiczne

Każda rana chirurgiczna wymaga szczególnej pielęgnacji, o czym są informowani pacjenci przez personel medyczny w momencie opuszczenia szpitala. Powierzchnię rany chirurgicznej należy dezynfekować ...

 
•