Jak nie zepsuć sobie wakacji przez oparzenie słoneczne

Jak nie zepsuć sobie wakacji przez oparzenie słoneczne

Promieniowanie słoneczne – rodzaje i charakterystyka

Promieniowanie słoneczne to strumień fal elektromagnetycznych i cząstek elementarnych docierający ze Słońca do Ziemi.

W spektrum promieniowania słonecznego wyróżniamy: promieniowanie ultrafioletowe (UVC, UVB, UVA), światło widzialne oraz promieniowanie podczerwone [1-2].

 

  • Promieniowanie UVC (<290 nm)

Promieniowanie UVC osiąga powierzchnię Ziemi w miejscach położonych wysoko nad poziomem morza, np. w górach. W związku z tym, że jest ono wychwytywane przez warstwę ozonową, nie ma znaczenia biologicznego. Istnieje ryzyko, że w przyszłości może mieć ono znaczenie biologiczne. Promieniowanie UVC jest generowane przez sztuczne źródła światła, takie jak lamy rtęciowe czy ksenonowe. Jest wykorzystywane w celach bakteriobójczych, gdyż wykazuje działanie toksyczne na komórki. Po ekspozycji na promieniowanie UVC na skórze pojawia się zaczerwienienie po około 6 godzinach. Promieniowanie to działa drażniąco na spojówki [1-3].

 

  • Promieniowanie UVB (290-320 nm)

Promieniowanie UVB to promieniowanie odpowiedzialne za oparzenia słoneczne. Promieniowanie to osiąga powierzchnię Ziemi, przy czym jego największe nasilenie obserwowane jest w momencie najwyższej pozycji Słońca. Promieniowanie UVB może być także emitowane przez sztuczne źródła światła, np. przez lampy rtęciowe. Promieniowanie to wykazuje mniejsze działanie drażniące na spojówki niż UVC. Nie przechodzi przez szyby okienne, ale przechodzi przez szkło kwarcowe oraz wodę. Po ekspozycji na promieniowanie UVB zaczerwienienie na skórze pojawia się po upływie 12-24 godzin [1-3]. 

 

  • Promieniowanie UVA (320-400 nm)

Zawartość promieniowania UVA w promieniach słonecznych jest 500-1000 razy większa niż UVB. Zaczerwienienie na skórze powstaje natychmiast po ekspozycji na promieniowanie UVA. Promieniowanie to nie działa uszkadzająco na komórki naskórka. Również szybko po ekspozycji dochodzi do ściemnienia skóry. Promieniowanie UVA przenika przez szyby okienne, tylko nieznacznie podrażnia spojówki i jest odpowiedzialne za większość wywołanych światłem reakcji polekowych [1-3].


Za rozwój oparzenia lub rumienia słonecznego odpowiedzialne jest promieniowanie UVB, a przede wszystkim promieniowanie o długości fali od 295 do 315 nm. Powstający rumień jest spowodowany rozszerzeniem naczyń krwionośnych w skórze. Obraz kliniczny oparzenia słonecznego pojawia się po upływie 4-6 godzin od ekspozycji na słońce. Największe nasilenie rumienia obserwuje się po 12-24 godzinach, a ustępowanie zmian rozpoczyna się po około 72 godzinach. W przypadkach o niewielkim nasileniu następuje łagodne i stopniowe przejście od fazy rumienia do fazy ściemnienia lub złuszczania naskórka. W przypadkach o cięższym przebiegu współwystępują objawy ogólne tj. gorączka, nudności, wymioty, bóle głowy, a w przypadkach bardzo ciężkich: zaburzenia układu krążenia i porażenie słoneczne. U części osób mogą współwystępować objawy związane z podrażnieniem oczu, dotyczą one najczęściej u narciarzy [1-4].

Fototyp – czym jest i jakie ma znaczenie dla ochrony przed oparzeniami słonecznymi

W 1975 roku Fitzpatrick opracował podział typów skóry w zależności od jej reakcji na promieniowanie słoneczne, wyróżniając VI fototypów skóry. Osoby z typem I i II są najbardziej wrażliwe na promieniowanie słoneczne i nie tylko łatwiej ulegają oparzeniu, ale także są bardziej narażone na rozwój przewlekłego uszkodzenia skóry pod wpływem słońca ale także na rozwój raka skóry, w tym czerniaka [1].

 

Typ skóry Oparzenia słoneczne Opalenizna
I zawsze nigdy
II zawsze czasami
III czasami zawsze
IV nigdy  
V oosby o ciemnej karnacji (np. mieszkańcy basenu Morza Śródziemnego)
VI osoby czarnoskóre

 

Jak skutecznie chronić skórę przed oparzeniami słonecznymi

Fotoprotekcja, czyli skuteczna ochrona przeciwsłoneczna obejmuje:

  • na pierwszym miejscu ograniczenie przebywania na słońcu w godzinach gdy jest ono najsilniejsze,
  • noszenie ochronnej odzieży
  • stosowanie preparatów z filtrami ochronnymi.

Skutecznym sposobem, aby nie zepsuć sobie wakacji przez oparzenie słoneczne jest unikanie ekspozycji na słońce w godzinach okołopołudniowych, tj. między godziną 11 a 15. W innych porach dnia nasilenie promieniowania UVB jest znacznie mniejsze i, co za tym idzie, ryzyko oparzenia także. Jeżeli uniknięcie promieniowania słonecznego nie jest możliwe należy się zabezpieczyć stosując odpowiednie ubrania, nakrycia głowy i okulary słoneczne. Przyjmuje się, że jeżeli materiał nie jest w stanie przepuścić światła, które na nie pada to ma właściwości ochronne. Mokra i obcisła odzież wykazuje niski stopień ochrony przeciwsłonecznej. Przebywając na słońcu należy używać produktów ochrony przeciwsłonecznej chroniących zarówno przed promieniowaniem UVB, jak i UVA.

 

Filtry przeciwsłoneczne

Wyróżniamy filtry przeciwsłoneczne chemiczne, które absorbują promieniowanie ultrafioletowe i przez złożone interakcje na poziomie molekularnym osłabiają jego siłę. Przykładowe filtry chemiczne to aminobenzony, cynamoniany oraz benzofenony. Z kolei filtry fizyczne blokują fizycznie światło i mogą je odbijać. Są one chemicznie obojętne stąd ryzyko nietolerancji jest praktycznie zerowe. Blokery fizyczne to m.in. kaolina, krzemian magnezu, tlenek cynku i tlenek żelaza. Należy pamiętać, że produkty te, aby były skuteczne, powinny być stosowane w odpowiedniej ilości, czyli 2 mg/cm² skóry. Do ochrony ciała osoby dorosłej potrzebne jest 36 gramów kremu przeciwsłonecznego, co stanowi zawartość sześciu pełnych łyżeczek. Preparaty należy nakładać ponownie po paru godzinach przebywania na słońcu oraz po kąpieli w wodzie. Szczególnej ochrony przed słońcem wymagają niemowlęta i małe dzieci [1-5].

 

Dr n.med. Oliwia Jakubowicz
specjalista dermatologii i wenerologii

Piśmiennictwo:

  1. W.H.C. Burgdorf, G. Plewig, H.H. Wolff, M. Landthaler. Braun-Falco Dermatologia.Lublin 2010, Czelej.
  2. H. Wolska. Fototerapia w dermatologii. Warszawa 2006, Czelej.
  3. H.W. Lim, H. Hӧnigsmann, J.L.M. Hawk. Photodermatology, Informa Healthcare 2007, New York.
  4. W.L. Morrison. Clinical practice. Photosensitivity. N Engl J Med 2004; 350:1111-1117.
  5. J.A. McLaughlin, S.O. Francis, D.L. Burkhardt et al. Indoor UV tanning youth access laws: update 2007. Arch Dermatol 2007; 143:529-532.

HELP/038/11-2018

Data publikacji: 12.03.2019

Oparzenia

Kompendium wiedzy nt. oparzeń

Bezpieczne opalanie - jakie są zasady?
Oparzenia
Bezpieczne opalanie - jakie są zasady?

Bezpiecznie opalanie jest możliwe, pod warunkiem, że zastosujemy się do kilku ważnych zasad. Sprawdź, jak bezpiecznie się opalać, jakie kosmetyki do opalania warto stosować, a także w jakich godzin...

Domowe sposoby na oparzenia - czy stosować?
Oparzenia
Domowe sposoby na oparzenia - czy stosować?

3 miliony – do tylu wypadków dochodzi każdego roku w polskich domach. Do najczęstszych zaliczają się oparzenia skóry. Sprawdź, jak złagodzić ból po oparzeniu oraz czy warto korzystać z domowych spo...

Oparzenie po solarium – ile trwa i co robić? Domowe sposoby
Oparzenia
Oparzenie po solarium – ile trwa i co robić? Domowe sposoby

Oparzenie po solarium wynika ze zbyt długiej ekspozycji skóry na promieniowanie ultrafioletowe lamp stosowanych do opalania. Może być bolesne i groźne w skutkach, dlatego warto wiedzieć, co robić w...

Najlepsze sposoby na oparzenia u dzieci
Oparzenia
Najlepsze sposoby na oparzenia u dzieci

Oparzenia należą do najczęstszych ale też najbardziej nieprzyjemnych wypadków domowych z udziałem dzieci. Skutki oparzeń u dzieci są znacznie bardziej dotkliwe niż u osoby dorosłej co wynika z fakt...

Jak szybko poradzić sobie z oparzeniem słonecznym podczas urlopu?
Oparzenia
Jak szybko poradzić sobie z oparzeniem słonecznym podczas urlopu?

Z łagodnymi oparzeniami swobodnie możemy poradzić sobie samodzielnie, bez konieczności konsultacji lekarskiej. Miejsce oparzenia w pierwszej kolejności należy przemyć letnią wodą i nałożyć chłodny ...

Poparzenia u dzieci od fajerwerków i petardy
Oparzenia
Poparzenia u dzieci od fajerwerków i petardy

Okres Świąt Bożego Narodzenia oraz Sylwester, czyli czas radosnego, rodzinnego kolędowania i szampańskiej zabawy, to jednocześnie okres, w którym gwałtownie rośnie ryzyko oparzeń i uraz&oacu...

Promieniowanie UV – szkodliwość i wpływ na skórę
Oparzenia
Promieniowanie UV – szkodliwość i wpływ na skórę

Promieniowanie UV dzieli się na UVA, UVB oraz promieniowanie UVC, które nie zagraża człowiekowi. Dwa pierwsze rodzaje promieni ultrafioletowych mogą natomiast stanowić niebezpieczeństwo dla ludzkie...

Blizna po oparzeniu - jak uniknąć? Co zrobić, żeby nie było?
Oparzenia
Blizna po oparzeniu - jak uniknąć? Co zrobić, żeby nie było?

Blizna po oparzeniu jest nieestetyczną pamiątką najczęściej nabytą po kontakcie z gorącym płynem, powietrzem lub rozgrzaną powierzchnią. Jak uniknąć powstania śladu po oparzeniu?

...
Fototyp skóry – co to jest i jak sprawdzić?
Oparzenia
Fototyp skóry – co to jest i jak sprawdzić?

Fototyp skóry stanowi podział na poszczególne typy skórne w odniesieniu do reakcji skóry, wystąpienia oparzeń, wynikające z ekspozycji na słońce oraz w zależności od barwy skóry, włosów i oczu dane...

Co na oparzenia? Wrzątkiem i olejem
Oparzenia
Co na oparzenia? Wrzątkiem i olejem

Co na oparzenia warto stosować? Jak postępować w przypadku oparzenia wrzątkiem, a jak opatrzyć ranę od rozgrzanego oleju? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w artykule.

...
Budowa skóry (anatomia) – funkcje i schemat
Skóra
Budowa skóry (anatomia) – funkcje i schemat

Budowa skóry charakteryzuje się warstwową konstrukcją. Taki schemat budowy pozwala skutecznie spełniać ważne funkcje fizjologiczne. Sprawdź, jak jest zbudowana skóra i w jaki sposób chroni organizm...

Filtr przeciwsłoneczny - jak długo działa?
Oparzenia
Filtr przeciwsłoneczny - jak długo działa?

Filtr przeciwsłoneczny stanowi dziś jeden z głównych składników kosmetyków do pielęgnacji skóry, nie tylko tych konkretnie dedykowanych ochronie przed szkodliwym wpływem promieniowania słonecznego....

Oparzenia termiczne – czym są i jak ich unikać? Pierwsza pomoc
Oparzenia
Oparzenia termiczne – czym są i jak ich unikać? Pierwsza pomoc

Oparzenia termiczne powstają na skutek kontaktu skóry z wysoką temperaturą. Ich głębokość, skutki oraz czas leczenia w dużej mierze zależą od udzielonej poszkodowanemu pierwszej pomocy, dlatego war...

Pęcherz po oparzeniu - co zrobić i czy można przebić?
Oparzenia
Pęcherz po oparzeniu - co zrobić i czy można przebić?

Rany oparzeniowe różnią się między sobą w zależności od głębokości oraz rozległości uszkodzenia skóry. Obecność pęcherza po oparzeniu wskazuje, że uszkodzeniu uległ nie tylko naskórek, ale częściow...

 
•